Umuryango w’Afurika y’Iburasirazuba (EAC), watangaje ko abakuru b’Ibihugu bigize uyu muryango bazahurira mu nama ya 25 isanzwe. Ni inama izatangira ku wa 07 Werurwe 2026, i Arusha muri Tanzania.
Inama ifite insanganyamatsiko igira iti: ‘Gukomeza kwimakaza ubumwe mu guteza imbere imibereho myiza y’abaturage ba EAC’.
Inama ya 25 izahuza abakuru b’ibihugu, igaragaza ubushake bw’ibihugu bigize EAC bwo gukomeza guteza imbere ukwishyira hamwe n’iterambere rirambye ryawo.
Iyi Nama, ari yo rwego rwo hejuru rufata ibyemezo muri EAC, izahuza Abakuru b’Ibihugu umunani bigize Umuryango kugira ngo baganire ku bibazo by’ingenzi bireba ejo hazaza h’uyu muryango.
Harimo kandi ishyirwa mu bikorwa rya gahunda z’Akarere, raporo z’inzego zinyuranye n’ingamba zigamije gukomeza kwimakaza ubumwe no kuzamura imibereho y’Abanyafurika by’umwihariko mu Muryango wa Afurika y’Iburasirazuba.
Muri iyi nama, Abakuru b’Ibihugu biteganyijwe ko bazatangiza ku mugaragaro icyitwa ‘EAC Customs Bond’.
Ni mu rwego rwo gushyiraho inyandiko imwe ihuriweho ku rwego rw’Akarere ikazasimbura izitandukanye zasabwaga muri buri gihugu ku mizigo.
Muri gahunda nshya, abacuruzi n’abakomisiyoneri bazajya bakoresha inyandiko imwe yemerwa n’ibihugu byose bigize EAC, aho gutanga inyandiko zitandukanye muri buri gihugu.
Itangazo rya EAC rigenewe abanyamakuru, rigaragaza ko iyi gahunda ihuza inzego za gasutamo, ibigo by’ubwishingizi n’ibigo by’imari mu rwego rumwe rw’Akarere.
Rigira riti: “Bizagabanya ibiciro kandi byubahirize amategeko, bigabanye ubukererwe ku mipaka, kutanyereza imisoro ya Leta no kwihutisha ubuhahirane mu Karere.”
Muri iyi nama hazatangarizwamo kumugaragaro ‘Gahunda ya 7 y’iterambere ya EAC (2026/27-2030/31) igena icyerekezo n’ingamba zo kwihutisha ubumwe n’impinduka mu mibereho n’ubukungu mu myaka itanu iri imbere.
Ni gahunda ishingiye ku byagezweho n’amasomo yavuye muri gahunda yabanje, kandi ihuzwa n’Icyerekezo cya EAC mu mwaka wa 2050, Gahunda y’Umuryango wa Afurika Yunze Ubumwe 2063, ndetse n’Intego z’Iterambere Rirambye (SDGs).
Umunyamabanga Mukuru wa EAC, Hon. Veronica Nduva, yagaragaje ko iyi nama ari urubuga rukomeye rw’ubuyobozi no gufata ibyemezo ku rwego rw’Akarere.
Yagize ati: “Inama y’Abakuru b’Ibihugu ba EAC, ni urubuga rukomeye rwo kuyobora gahunda y’ukwishyira hamwe kw’Umuryango. Guhurira i Arusha biha abayobozi amahirwe yo gufata ibyemezo by’ingirakamaro bigamije gushimangira ubufatanye, guteza imbere ubucuruzi no kuzamura imibereho myiza y’Abaturage b’Afurika y’Iburasirazuba.”
Akomeza avuga ko gutangiza ‘EAC Customs Bond’ na Gahunda ya 7 y’Iterambere bigaragaza intambwe Umuryango uri gutera mu gushaka ibisubizo bifatika byongera ubudahangarwa mu bukungu bw’Akarere.
Mu bindi bizaganirwaho, harimo gusuzuma raporo y’Inama y’Abaminisitiri kugeza ku Nama y’Abakuru b’Ibihugu mu gihe cyo kuva ku wa 30 Ugushyingo 2024 kugeza ku wa 31 Ukuboza 2025; uburyo bwo gushyira mu bikorwa icyemezo cy’Inama ya 24 ku bijyanye no gushaka uburyo burambye bwo gutera inkunga ingengo y’imari ya EAC, aho 65% itangwa ku buryo bungana n’ibihugu byose na 35% hashingiwe ku bushobozi bw’igihugu; ndetse no kureba aho igeze gahunda yo kwinjiza mu bikorwa ibihugu byinjiye muri EAC hagati ya 2016 na 2024.
Abakuru b’Ibihugu bazanashyiraho Umunyamabanga Mukuru mushya wa EAC; bashyireho Abacamanza b’Urukiko rw’Afurika y’Iburasirazuba; bongere manda z’Abanyamabanga bungirije; hashyirweho Abakomiseri b’Ikigo gishinzwe Irushanwa mu Bucuruzi muri EAC; ndetse hanemezwe amategeko yemejwe n’Inteko Ishinga Amategeko ya EAC.
Ibyemezo bizafatirwa muri iyi nama biteganyijwe ko bizafasha kongera ihuzabikorwa hagati y’Ibihugu bigize Umuryango no kwihutisha ishyirwa mu bikorwa rya gahunda zigamije iterambere kuri bose no kwimakaza ubumwe bushingiye k’ubukungu.
Umuryango wa Afurika y’Iburasirazuba (EAC) washyizweho mu mwaka wa 1993. Watangiye mu by’ukuri, mu wa 1996, ubwo Arusha muri Tanzania haberaga imihango yo gushyiraho Ubunyamabanga Bukuru bwawo. Kuri ubu ugizwe n’ibihugu 7 b’inyamuryango.