Abagore batatu bafatiwe mu Mirenge ya Cyanika na Gahunga mu Karere ka Burera, bafite udupaki 780 tw’inzoga ya Chief Waragi itemewe mu Rwanda, bikekwa ko bari bagiye kutujyana mu Mujyi wa Musanze no mu nkengero zawo.
Polisi y’u Rwanda ikorera mu Ntara y’Amajyaruguru ivuga ko aba bagore bafashwe ku wa 24 Ukwakira 2026, mu bihe bitandukanye. Bamwe bari bikoreye izo nzoga mu nkangara no mu bikapu, babwira Polisi ko bari bagiye gusura abavandimwe n’inshuti batuye i Musanze no mu nkengero zaho.
Ibi bibaye mu gihe inzego z’umutekano zikomeje ibikorwa byo gukumira iyinjizwa n’ikwirakwizwa ry’inzoga zitemewe n’ibindi biyobyabwenge, mu gihe hari abagerageza kubitwara bifashishije ingendo zisanzwe z’abaturage.
Bamwe mu bagore baganiriye na Imvaho Nshya banenze bagenzi babo bishora muri ibyo bikorwa, bavuga ko uretse kuba bishobora kubakururira ibihano, binagira ingaruka ku miryango yabo no ku burere bw’urubyiruko.
Mukamurenzi Gaudence, umwe mu bagore bo mu Murenge wa Gahunga mu Karere ka Burera, yavuze ko gushaka inyungu mu gutunda inzoga zitemewe bidakwiye kuruta kurinda ubuzima bw’abaturage n’ejo hazaza h’abana.
Yagize ati: “Birababaje kubona umuntu yishora mu gutwara inzoga zitemewe agamije kubona amafaranga, atitaye ku ngaruka zishobora kugera ku bazinywa no ku miryango yabo. Dukwiye kumva ko kurinda abana bacu n’urubyiruko ari inshingano ya buri wese, aho gushaka inyungu mu bikorwa bishobora kubangiriza ubuzima.”
Kabalisa Joyeuse na we avuga ko ababyeyi n’abandi bantu bakuru bakwiye kuba intangarugero mu kurwanya ibiyobyabwenge, aho kubigiramo uruhare cyangwa kubifasha gukwirakwira.
Yagize ati: “Iyo umuntu mukuru yishoye mu bikorwa nk’ibi, aba atanga urugero rubi ku rubyiruko. Dukwiye gufatanya n’inzego z’umutekano, tugatanga amakuru ku gihe igihe tuzi aho inzoga zitemewe zituruka cyangwa aho zicururizwa, kugira ngo turinde abana bacu n’ejo hazaza h’igihugu.”
Mpatswenumugabo Appolinaire, umwe mu bagabo batuye mu Karere ka Burera, avuga ko kurwanya inzoga zitemewe bidakwiye kurekerwa Polisi yonyine, ahubwo ko bisaba ubufatanye bw’abaturage, ababyeyi n’abacuruzi.
Yagize ati: “Nta muntu ukwiye gushyigikira ibikorwa bishobora kwangiza ubuzima bw’abandi agamije inyungu ze bwite. Abaturage dukwiye kwirinda kugura no gucuruza inzoga zitemewe, kandi tukamenyesha inzego zibishinzwe amakuru ku bazitunda. Ibyo bidufasha kurinda imiryango yacu no gutuma urubyiruko rukurira mu mico myiza.”
Umuvugizi wa Polisi y’u Rwanda mu Ntara y’Amajyaruguru, CIP Ignace Ngirabakunzi, avuga ko batahuye amayeri akoreshwa mu gutwara no gukwirakwiza inzoga zitemewe, agaragaza ko hari abagerageza kwitwaza ingendo zisanzwe kugira ngo batware ibyo bicuruzwa batikekwaho.
Avuga ko hagaragaramo ko bamwe mu babyishoramo bavuga ko bagiye gusura inshuti n’abavandimwe, kujya mu bukwe cyangwa gusura abarwayi kwa muganga, mu gihe abandi bashobora gukoresha ubundi buryo bwo guhisha ibyo batwaye.
CIP Ngirabakunzi asobanura ko amayeri nk’ayo atagomba kubuza inzego z’umutekano gukurikirana amakuru no kugenzura ibikorwa bikemangwa hakurikijwe amategeko.
Yagize ati: “Turashishikariza abaturage kwirinda gutunda, gucuruza no gukwirakwiza inzoga zitemewe n’ibindi biyobyabwenge. Hari abagerageza kubitwara bifashishije ingendo zisanzwe, bakavuga ko bagiye gusura abavandimwe, inshuti cyangwa abarwayi. Turasaba abaturage kudahishira ibikorwa nk’ibi, ahubwo bakaduha amakuru ku gihe kugira ngo tubikumire. Ababifatirwamo barakurikiranwa hakurikijwe amategeko.”
Yongeyeho ati: “Abashaka inyungu muri ibi bikorwa bakwiye kumenya ko bashobora gukurikiranwa n’ubutabera, kandi ingaruka zabyo ntizigarukira ku muntu ubikora gusa. Iyo umubyeyi afunzwe cyangwa atakaje ubushobozi bwo kwita ku muryango kubera ibyaha, abana na bo bashobora guhura n’ibibazo by’imibereho n’uburere. Turasaba buri wese guhitamo ibikorwa byemewe n’amategeko no kugira uruhare mu kurinda ubuzima bw’abaturage.”
Mu Rwanda, Chief Waragi iri mu binyobwa bitemewe bifatwa nk’ibiyobyabwenge byoroheje, hakurikijwe Iteka rya Minisitiri w’Ubuzima nº 001/MoH/2019 ryo ku wa 4 Werurwe 2019 rigena ibyiciro by’ibiyobyabwenge n’ibinyobwa bitemewe bifatwa nk’ibiyobyabwenge.
Itegeko nº 68/2018 ryo ku wa 30 Kanama 2018 rigena ibyaha n’ibihano muri rusange, nk’uko ryahinduwe n’Itegeko nº 69/2019, riteganya ibihano ku bikorwa binyuranyije n’amategeko bijyanye n’ibiyobyabwenge, birimo kubitunda, kubibika no kubicuruza.
Ibihano bigenwa hashingiwe ku cyaha umuntu akurikiranyweho, icyiciro cy’ibiyobyabwenge birebwa n’ingingo y’amategeko ikoreshwa. Umuntu akurikiranwa hakurikijwe amategeko, kandi ibyaha ashinjwa ni urukiko rubifitiye ububasha rugaragaza niba abihamwa.


