U Rwanda ni kimwe mu bihugu by’Afurika bifata umutekano nk’inkingi ya mwamba ifasha mu iterambere ry’imibereho myiza y’abaturage no kubaka ubukungu bw’igihugu bigatuma kigira ijambo ku ruhando mpuzamahanga.
Umwaka wa 2025, kuri Polisi y’u Rwanda nk’urwego rufite inshingano y’ibanze yo gucunga umutekano w’abaturarwanda n’ibyabo, waranzwe n’ibikorwa byinshi bitandukanye bigamije gushimangira umutekano mu gihugu hose, kubaka icyizere mu baturage n’uruhare rufatika mu guteza imbere ubukungu n’imibereho myiza yabo.
Hibanzwe ku gukumira ibyaha, kubungabunga umutekano mu bufatanye n’abaturage no kwita ku mutekano wo mu muhanda, kurengera ibidukikije no kubungabunga amahoro, hashyirwa n’imbaraga mu gukoresha ikoranabuhanga byatumye serivisi zirushaho kunozwa no kugezwa mu ngeri zose z’ubuzima bwa buri munsi.
Gukumira ibyaha, ubufatanye n’abaturage no kurwanya ikoreshwa ry’ibiyobyabwenge
Umwaka wa 2025 waranzwe no guhamya ingamba mu ngeri zitandukanye z’ibikorwa bya Polisi mu gucunga umutekano.
Raporo yakozwe mu mpera z’uyu mwaka igaragaza ko mu mezi 12 ashize, igabanyuka ry’ibyaha muri rusange ringana na 15.7% ugereranyije no mu mwaka wa 2024, bitewe n’ingamba zashyizweho zijyanye no kurwanya ibyaha n’uruhare rw’abaturage mu kwicungira umutekano.
Mu butumwa busoza umwaka Nyakubahwa Perezida wa Repubulika, Paul Kagame, akaba n’umugaba w’Ikirenga w’ingabo z’u Rwanda yageneye inzego z’umutekano yagize ati: “Kubera umuhate wanyu mwagaragaje, u Rwanda rukomeje kugira amahoro n’ituze. Igihugu cyacu cyageze ku iterambere rifatika mu nzego zinyuranye, kandi n’abaturarwanda bashima umusanzu wanyu wababashishije gukora ibikorwa byabo by’ubukungu n’iterambere ry’imibereho myiza batuje kandi batekanye.”
Polisi y’u Rwanda yashimangiye umubano n’abaturage binyuze mu mikoranire. Gahunda y’ibikorwa bigamije guteza imbere imibereho myiza y’abaturage (COP 2025), byakozwe mu bufatanye bwa Polisi n’ingabo z’u Rwanda mu kwizihiza Kwibohora ku nshuro ya 31 n’imyaka 25 y’imikoranire ya Polisi n’abaturage, yafashije imiryango irenga igihumbi itishoboye.
Muri ibi bikorwa byibanda ku buvuzi, kubungabunga ibidukikije, kubaka ibikorwa remezo, ubworozi no kubakira imiryango itishoboye, hirya no hino mu gihugu; havuwe abaturage 41 868, hubakwa n’inzu 70 zashyikirijwe imiryango itishoboye.
Hubatswe kandi ibiraro 13 bizafasha abaturage mu buhahirane n’imigenderanire, ingo mbonezamikurire (ECDs) 10, hafashwa n’amakoperative 33 y’abavuye mu bigo ngororamuco hagamijwe kubafasha guhanga imirimo no guteza imbere imibereho yabo mu gihe abatwara abagenzi kuri moto 400 bahawe amajile nk’umwambaro ubaranga wo kwifashisha n’ibindi bikorwa bitandukanye.
Mu rwego rwo guteza imbere imibereho myiza irambye n’ingufu zisubira, ingo zirenga 100 zahawe ingufu z’amashanyarazi akomoka ku mirasire y’izuba, mu gihe amazi meza yagejejwe ku ngo zirenga 3 000.
Umutekano wo mu muhanda n’ubukangurambaga bwo kurwanya impanuka
Hakomeje ubukangurambaga bw’umutekano wo mu muhanda “Gerayo Amahoro,” bwongera no gutangizwa mu isura nshya hitswa ku nshingano zisangiwe mu bakoresha umuhanda ku nsanganyamatsiko igira iti: “Turindane, Tugereyo Amahoro,” hagenda hatangwa n’ubutumwa bugamije gushimangira imyitwarire y’umuhanda ikwiye no kugabanya impanuka n’ingaruka zazo ku buzima bw’abantu n’ibikorwa remezo.
Mu gutangiza ubu bukangurambaga ku nsanganyamatsiko nshya mu Karere ka Rubavu, Umuyobozi Mukuru wa Polisi y’u Rwanda (IGP), CG Felix Namuhoranye yibukije abatwara ibinyabiziga inshingano zabo z’ibanze anabashishikariza gufata iya mbere mu guharanira umutekano w’umuhanda.
Yagize ati: “Ubuzima bw’abo mutwaye buba buri mu biganza byanyu, kandi baba bari muri gahunda yo gukorera no guteza imbere imiryango yabo iba ibategereje. Mujye mubiha agaciro mwubahirize amategeko kugira ngo murinde ubuzima bwanyu n’ubwabo.”
Polisi y’u Rwanda yakomeje kugenzura ko amategeko y’umuhanda yubahirizwa ariko hakorwa n’ubukangurambaga bugamije kurinda impanuka zivutsa abaturage ubuzima no gucengeza umuco wo kumva ko umutekano wo mu muhanda ari inshingano za buri wese.
Muri ubwo bukangurambaga Polisi y’u Rwanda yagiye ifatanya n’Inzego z’ibanze n’abandi bafatanyabikorwa batandukanye mu gukangurira abaturage kugira uruhare mu kubumbatira umutekano wo mu muhanda.
Kuva butangijwe ku mugaragaro ku itariki ya 13 Gicurasi 2019, ubukangurambaga bwa “Gerayo Amahoro” bwagize uruhare runini mu kumenyekanisha amategeko y’umuhanda no gushishikariza abawukoresha kurangwa n’imyitwarire yimakaza umutekano wo mu muhanda. Imibare igaragaza ko impanuka nyinshi zo mu muhanda ahanini ziterwa n’uburangare bw’abakoresha umuhanda.
Kubaka ubumwe bw’igihugu no kurwanya ingengabitekerezo ya Jenoside
Mu mezi 12 ashize, Polisi y’u Rwanda yagize uruhare muri gahunda zo kwigisha no kwimakaza ubumwe n’inshingano mboneragihugu ndetse n’ibikorwa byo kwibuka mu rwego rwo guhangana n’amacakubiri n’ingengabitekerezo ya Jenoside.
Mu kiganiro Minisitiri w’Ubumwe bw’Abanyarwanda n’Inshingano Mboneragihugu, Dr. Jean Damascène Bizimana, yagejeje ku bapolisi bakorera ku cyicaro gikuru cya Polisi ku Kacyiru, yagarutse ku bihe by’ingenzi byaranze amateka yabibye amacakubiri yaje kubyara Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, n’ingamba zijyanye no guhangana n’ingengabitekerezo yayo.
Yagize ati ” Jenoside yari yarateguwe igihe kirekire uhereye ku mwaduko w’Abakoloni n’Abamisiyoneri kuko bari mu bagize uruhare mu gusenya u Rwanda binyuze mu kwigisha abanyapolitike uburyo bwo gukwirakwiza irondabwoko harimo n’itangwa ry’indangamuntu zerekana amoko n’ubukangurambaga bugamije gukwirakwiza urwango. Ibitangazamakuru birimo na Radiyo y’igihugu, amashyaka ya Politiki n’ingabo z’igihugu (Ex-FAR) byagize uruhare runini mu gukwirakwiza ubutumwa bw’urwango no gushishikariza Abahutu kwica Abatutsi.”
Minisitiri Bizimana yashimiye Polisi y’u Rwanda ku bufatanye mu kurwanya ingengabitekerezo ya Jenoside, anasaba abagize uru rwego gushingira ku mateka yaranze igihugu mu kurushaho guhangana n’abakomeje kubiba ingengabitekerezo yayo.
Ubuyobozi n’ubufatanye mu gucunga umutekano mu karere no ku rwego mpuzamahanga
Umwaka wa 2025 uzibukwa nk’umwaka Polisi y’u Rwanda yakiriye Inteko rusange ngarukamwaka (AGM) y’Umuryango uhuza abayobozi bakuru ba Polisi mu Karere k’Afurika y’Iburasirazuba (EAPCCO), hakanashyirwa umukono ku masezerano y’ubufatanye n’inzego z’umutekano mu bihugu bitandukanye zirimo Djibouti, Nigeria, Singapore n’u Butaliyani nyuma y’ibiganiro byahuje intumwa z’izo nzego n’iza Polisi y’u Rwanda.
Afungura ku mugaragaro inteko rusange ya 26 y’Umuryango EAPCCO yabereye i Kigali muri Mutarama, Minisitiri Biruta yavuze ko ari urubuga rutanga ubutumwa bukomeye ku dutsiko tw’abanyabyaha, bubihanangiriza ku migambi yabo mu karere no hanze yako.
Yagize ati: “Insanganyamatsiko y’Inteko rusange y’uyu mwaka irivugira n’ijwi riranguruye ku kiduteranyirije hano uyu munsi, ikanatanga ubutumwa bukomeye ku ruhererekane rw’udutsiko tw’abanyabyaha ko twiyemeje kuburizamo imigambi yabo yo gukora ibyaha mu Karere no hanze yako.”
Ibi bikorwa by’ubufatanye byibanda ku gusangira amakuru, amahugurwa ahuriweho no guhuza ingamba, bishimangira uruhare rw’ubuyobozi bw’u Rwanda mu kubungabunga amahoro n’umutekano mu karere n’ubufatanye mpuzamahanga.
Gutanga umusanzu mu bikorwa byo kubungabunga amahoro n’umutekano hirya no hino ku isi
Polisi y’u Rwanda nk’uko bisanzwe mu myaka yabanje, yakomeje kohereza abapolisi basimburana mu butumwa bw’umuryango w’Abibumbye bwo kubungabunga amahoro, muri Repubulika ya Santrafurika (MINUSCA), muri Sudani y’Epfo (UNMISS) ndetse no mu bikorwa by’inzego z’umutekano z’u Rwanda (RSF) byo kurwanya ibitero by’iterabwoba muri Mozambique, aho kuri ubu muri ibyo bikorwa byose hari abapolisi barenga 2300.
Polisi y’u Rwanda kandi yitabiriye amarushanwa ahuza inzego z’umutekano ku ikoreshwa ryihariye ry’intwaro n’amayeri rizwi nka ‘SWAT challenge’ mu rurimi rw’icyongereza ribera i Dubai muri Leta Zunze Ubumwe z’Abarabu n’ahandi.
Ibi ni bimwe mu byagaragaje ubushobozi bwa Polisi y’u Rwanda n’ubushake bwo guharanira amahoro n’umutekano ku mugabane w’Afurika, byongera icyarimwe ubumenyi n’ubunyamwuga ku bapolisi.
Kongera ubushobozi no kwimakaza umutekano ushingiye ku baturage
Abapolisi bo ku rwego rwa ofisiye bato basaga 500 n’abapolisi bato hafi 2 000 basoje amahugurwa abinjiza mu kazi, mu gihe abandi bapolisi bagiye mu kiruhuko cy’izabukuru basezererwa mu cyubahiro.
Gutangiza kandi ibikorwa bishya n’ibigo bitanga serivisi zijyanye n’umutekano byaguye imikorere n’imitangire ya serivisi, bigabanya icyuho mu bushobozi n’ibikenewe mu kurushaho kunoza ingamba zo gucunga umutekano.
Umutekano w’ahabera ibirori bikomeye n’uruhare rw’abaturage
Binyuze muri gahunda za siporo, ibitaramo n’inama bihuza abantu benshi, Polisi y’u Rwanda yifatanya n’abaturage, muri ibyo bikorwa rusange, urugero nka shampiyona y’umukino w’amagare ku isi (UCI 2025), yabereye mu Mujyi wa Kigali muri Nzeri kandi igenda neza mu mutekano usesuye.
Ibirori byaba ibyo ku rwego rw’Igihugu ndetse no ku rwego mpuzamahanga byashimangiye icyizere kuri Polisi, bigaragaza ko yiteguye, ikorana ubunyamwuga, kandi yiyemeje gukora ibishoboka byose kugira ngo bibe mu mutekano usesuye.
Nyakubahwa Perezida wa Repubulika Paul Kagame, mu ijambo yagejeje ku bitabiriye Inama Nkuru ya 17 y’umuryango FPR yateranye ku wa 19 Ukuboza, yaravuze ati: “Ingabo z’u Rwanda (RDF), Polisi y’u Rwanda n’izindi nzego z’umutekano uburyo bakora, bakorera Igihugu cyacu twese sinavuga ko mfite byinshi birenze ibyo bakora mbasaba, barabyujuje.”
Mu gihe umwaka wa 2025 ugeze ku musozo, binyuze muri gahunda z’imikoranire n’abaturage n’ubufatanye ku rwego mpuzamahanga, Polisi y’u Rwanda yashimangiye ko uburyo bwiza bwo gucunga umutekano mu Rwanda ari ubushingiye by’umwihariko ku baturage ishinzwe kurinda ubwabo.





