Urubyiruko rusaga 60 rw’Abanyarwanda baba mu Bubiligi ruri mu rugendo shuri rw’iminsi 10 mu Rwanda, rukomeje kwishimira ibyiza nyaburanga no kongera guhuzwa na gakondo yabo, muri gahunda yateguwe na Minisiteri y’Ububanyi n’Amahanga n’Ubutwererane ku bufatanye n’ababyeyi baba mu mahanga n’izindi nzego.
Intego nyamukuru ni iyo kwagura amahirwe yo kumenya umuco n’amateka by’Igihugu cyabo no kubongerera ubumenyi mu gukoresha Ikinyarwanda.
Ku wa Gatandatu tariki ya 21 Gashyantare 2026, urwo rubyiruko rwibumbiye mu “Ishuri Umuco”, rwasuye Ikigega cyita ku ngagi muri Pariki y’Ibirunga (Dian Fossey Gorillas Fund) n’ahabera umuhango wo Kwita Izina mu Karere ka Musanze.
Muri urwo rugendo shuri barimo gukora baherekejwe na bamwe mu babyeyi babo muri uru ruzindko rwatangiye tariki ya 20 rukazageza mu ntangiriro z’ukwezi kwa Werurwe 2026.
Uru ruzinduko rwahereye mu Ishuri rya Ntare Louisenlund riherereye mu Karere ka Bugesera bafitanye umubano muri gahunda yiswe Ishuri Umuco igamije kwimakaza umuco nyarwanda n’ururimi rw’Ikinyarwanda mu banyeshuri bavukiye cyangwa bakuriye mu mahanga.
Ku munsi wa mbere w’uruzinduko mu Ishuri rya Ntare, abo bana bitabiriye ibikorwa bitandukanye birimo amasomo, imikino, imbyino gakondo, kuririmba ndetse n’ibindi byimakaza umuco nyarwanda bakaba bavuga ko iyi gahunda ibafasha cyane.
Uwitwa Lynne Karemera w’imyaka 19 y’amavuko, yagize ati: “Kuza mu Rwanda bidufasha kumva uko Igihugu cyacu giteye n’inkomoko yacu. Twakunze uko u Rwanda ari rwiza, uko abantu baho batwakirana urugwiro, umuco waho ndetse n’uburyo abaturage bitwara neza. Twanyuzwe no kwiga imbyino gakondo, gusura bimwe mu bice nyaburanga kandi turashima abarimu bacu.”
Ivan Mugisha w’imyaka 16 na we yagize ati: “Iyi gahunda ni nziza cyane kuko igamije kutwigisha ibyiza n’umuco nyarwanda tuwigira ku kibuga. Ibi ni ibihe tutazigera twibagirwa. Ndi mu Rwanda nize kubara, menya imibanire y’umuryango, twitoza imbyino buri munsi. Nanone kandi twamaze umwanya munini dukina kandi tumarana umwanya n’inshuti.”
Umwe mu babyeyi bazanye n’abana babo witwa Mukashyaka Marie Claire, yavuze ko iyi gahunda na bo ibagirira umumaro kuko yongera kwibutsa abana babo inkomoko yabo.
Ati: “Abana bakura bumva ko u Bubiligi ari ho iwabo. Iyo tubazanye hano bari kumwe na bagenzi babo b’Abanyarwanda, batangira kwiga umurage wabo. Nubwo bamwe batavuga Ikinyarwanda neza, baracyumva kandi baragikunda.”
Umuyobozi w’iyi gahunda Twagirimana Eric, avuga ko yashinzwe mu mwaka wa 2019 hagamijwe kwigisha abana bavukiye mu mahanga Ikinyarwanda n’umuco wa gakondo yabo.
Twagirimana na we wavuye mu Rwanda afite imyaka 12 y’amavuko, yaje gusanga uyu ari umuhamagaro we nyuma yo kubona ko yakuze atavuga neza Ikinyarwanda atanasobanukiwe byimazeyo umuco w’Igihugu cye cy’amavuko.
By’umwihariko yatangije iyo gahunda nyuma y’uko abana be yabyariye mu mahanga bamubajije Igihugu cye cy’amavuko, bituma atangiza Ishuri Umuco.
Abiga muri iri shuri bahura kabiri mu kwezi mu bihe by’impera z’icyumweru, aho baba baherekejwe na bamwe mu babyeyi. Buri gihe cy’amasomo cy’amasaha atatu kiba kigizwe n’amasaha abiri yo kwiga Ikinyarwanda n’isaha imwe yo kwitoza imbyino gakondo yo mu Rwanda. Abitabira bamaze kurenga 60.
Yongeyeho ko uru ruzinduko rwagaragaje impinduka igaragara mu myumvire y’abana, aho abenshi muri bo batangiye guterwa ishema no kwitwa Abanyarwanda.
Sandrine Maziyateke Uwimbabazi, Umuyobozi w’Ishami rishinzwe Umuryango w’Abanyarwanda baba mu Mahanga muri Minisiteri y’Ububanyi n’Amahanga n’Ubutwererane (MINAFFET), na we yashimangiye ko iyi gahunda ituma abana bavukiye cyangwa bakuriye mu mahaga barushaho kwiyumvamo ubunyarwanda.
Ati: “Iyi ni gahunda ababyeyi bifuje ko yakomeza, bakaza mu Rwanda mu mahugurwa no kwagura ubumenyi ku birebana n’umuco kubera ko abana bafashe iya mbere mu kwiga Ikinyarwanda, imbyino gakondo n’ibindi bishimangira umuzi wabo.
Uwimbabazi yahamije ko iyi gahunda ijyanye na Gahunda y’Igihugu yo kwihutisha iterambere (NST2) ndetse n’Icyerekezo 2050 kuko ifasha Abanyarwanda baba mu mahanga kunguka ubumenyi, kwimakaza ubutwererane bushingiye ku muco no gushishikariza ababyeyi kwigisha Ikinyarwanda mu ngo zabo no gusigasira umurage w’umuco n’indangagaciro nyarwanda.


