Dakar: Hibutswe Mbaye Diagne watabaye abasaga 1 000 muri Jenoside yakorewe Abatutsi
Imibereho

Dakar: Hibutswe Mbaye Diagne watabaye abasaga 1 000 muri Jenoside yakorewe Abatutsi

NTAWITONDA JEAN CLAUDE

June 1, 2026

Ku Cyumweru tariki ya 31 Gicurasi, i Dakar muri Sénégal, habaye igikorwa cyo kwibuka no guha icyubahiro Captain Mbaye Diagne watabaye ubuzima bw’abarenga 1 000 mu gihe cya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, ubwo yari mu Butumwa bw’Umuryango w’Abibumbye bwo kubungabunga Amahoro mu Rwanda (MINUAR).

Icyo gikorwa cyabereye ku Rwibutso rwa Captain Mbaye Diagne rwubatswe mu Mujyi wa Dakar rwagati cyitabiriwe na Ambasaderi w’u Rwanda muri Sénégal Festus Bizimana waherekejwe n’Umugaba Mukuru w’Ingabo z’icyo gihugu Gen. Simon Ndour. 

Captain Mbaye Diagne yari umusirikare wo muri Senegal wakoreraga Umuryango w’Abibumbye mu butumwa bwa MINUAR hagati y’umwaka wa  1993 n’uwa 1994, Jenoside yakorewe Abatutsi ikaba yarabaye bafite amabwiriza ababuza kwivanga mu bikorwa by’intambara cyangwa gutabara abaturage mu buryo bwa gisirikare. 

Yavukiye ahitwa  i Koki muri Senegal ku wa 18 Werurwe 1958, akaba yarize amashuri kugeza ageze muri Kaminuza ya Dakar. Asoje kaminuza, yinjiye mu gisirikare cya Sénégal maze aza koherezwa mu Rwanda nk’indorerezi ya gisirikare y’Umuryango w’Abibumbye. 

Uko yabaye intwari muri Jenoside yakorewe Abatutsi

Jenoside yatangiye nyuma y’ihanurwa ry’indege yari itwaye Perezida Juvénal Habyarimana ku wa 6 Mata 1994. Mu gihe amahanga menshi yari yatangiye gukura abasirikare bayo mu Rwanda, Capt. Mbaye Diagne we yahisemo kuguma mu gihugu.  

Kimwe mu bikorwa bya mbere byamugize ikimenyabose ni ugukiza abana bane ba Minisitiri w’Intebe Agathe Uwilingiyimana wari umaze kwicwa n’abicanyi ku wa 7 Mata 1994, akaba  yarabahishe mu modoka ye ya LONI maze abageza ahantu hatekanye.  

Nyuma y’aho, yatangiye ibikorwa byo gutabara abantu buri munsi yanyuzaga Abatutsi mu modoka yatwaraga y’Umuryango w’Abibumbye kuri bariyeri zari zuzuyemo Interahamwe n’abasirikare ba Leta. Akenshi yabaga adafite intwaro, ahubwo agakoresha ubwenge, ibiganiro no gutanga ibintu bike nk’itabi cyangwa amafaranga kugira ngo bamureke akomeze urugendo.  

Abantu yarokoye ntibazwi neza umubare wabo, ariko ibigereranyo byinshi bivuga ko yarokoye kuva ku magana menshi kugeza ku bantu barenga 1,000.  

Ubutwari bwarenze amabwiriza

Mbaye Diagne yakoraga ibi byose mu gihe amabwiriza ya Loni atemereraga indorerezi za gisirikare kujya mu bikorwa byo gutabara abaturage. Yafashe icyemezo cyo kurenga ayo mabwiriza kuko yabonaga ubuzima bw’abaturage buri mu kaga gakomeye. 

Ibi byatumye bamwe mu bamubonye bakamwita intwari irusha izindi ubutwari. Mu gihe benshi mu bari mu butumwa bwa Loni bari bafite ubushobozi buke bwo guhagarika ubwicanyi, Capt. Mbaye Diagne yafashe icyemezo cyo gukora icyo ashoboye ku giti cye kugira ngo arokore abantu benshi bashoboka.  

Urupfu rwe i Kigali

Ku wa 31 Gicurasi 1994, hasigaye iminsi 12 gusa ngo asubire iwabo muri Sénégal, Capt. Mbaye Diagne yari atwaye ubutumwa bwihutirwa, ageze kuri bariyeri i Kigali, igisasu cya mortier cyaturutse mu mirwano cyaturikiye hafi y’imodoka ye, icyuma cyaturutse kuri icyo gisasu kimukubita mu mutwe ahita apfa. 

Yari afite imyaka 36

Urupfu rw’uyu musirikare wari ufite imyaka 36 y’amavuko, rwababaje cyane abo bakoranaga muri MINUAR ndetse umurambo we woherezwa muri Sénégal ahabwa icyubahiro cya gisirikare. Mu myaka yakurikiyeho, ibikorwa bya Capt. Mbaye Diagne byagiye bihabwa agaciro ku rwego mpuzamahanga, aho mu 2005 yahawe umudali w’ikirenga wa Sénégal, National Order of the Lion.  

Mu 2010, Perezida wa Repubulika Paul Kagame yamuhaye umudali witwa UMURINZI kubera uruhare yagize mu kurokora Abatutsi batagira ingano muri Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994.  

Mu 2014, Umuryango w’Abibumbye  washyizeho Umudali wihariye wiswe “Captain Mbaye Diagne Medal for Exceptional Courage”, uhabwa abakozi ba Loni bagaragaza ubutwari budasanzwe mu butumwa bw’amahoro.  

Captain Mbaye Diagne afatwa nk’umwe mu bantu bake cyane bagaragaje ubutwari budasanzwe mu gihe cya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994. Mu gihe isi yareberaga, we yahisemo gushyira ubuzima bwe mu kaga kugira ngo arokore ubuzima bw’abandi. 

Uyu munsi, mu Rwanda, muri Sénégal no muri Loni izina rye rifatwa nk’ikimenyetso cy’ubumuntu, ubutwari n’inshingano zo kurengera abasivili igihe bari mu kaga.  

Ambasaderi Festus Bizimana yitabiriye uyu muhango

Ba uwa mbere mu kumenya amakuru agezweho!!!

TANGA IGITECYEREZO

AMATEGEKO AGENGA IYANDIKA RY'IGITEKEREZO CYAWE

IZINDI NKURU WASOMA