U Rwanda rwahawe igihembo kubera kubungabunga imisambi
Ubukungu

U Rwanda rwahawe igihembo kubera kubungabunga imisambi

TWAGIRA WILSON

November 18, 2026

Mu rwego rwo gushimirwa igikorwa cyo gufata neza no kubungabunga urusobe rw’ibinyabuzima birimo ubwoko bw’inyoni nke zitwa imisambi ziba mu Rwanda kuko zirimo gukendera, u Rwanda binyuze mu muryango Rwanda Wild Life Concervation Association [RWCA] rwahawe igihembo cyiswe Africa Biodiversity Award, kubera uruhare rukomeye wagize mu bikorwa byo kubungabunga no gufata neza imisambi nk’inyoni nke zisigaye muri Afurika.

Umuryango Fondation Biodiversity Award (FBVA) watangaje ko RWCA, Umuryango Nyarwanda utari uwa Leta ukora ibikorwa byo kubungabunga inyamaswa zo ku gasozi wakoresheje uburyo bushya bukomatanyije hagamijwe kubungabunga ibinyabuzima, gutabara inyamaswa zo ku gasozi, no gushyira mu bikorwa amategeko harimo no gukorana n’abaturage begereye ibyanya bikomye birimo iyo mitungo kamere.

Ukomeza uvuga ko bikorwa byo kwita ku rusobe rw’ibinyabuzima bya RWCA byatumye guhiga no gufata izo nyoni zo mu bwoko bw’imisambi mu buryo butemewe n’amategeko bihagararara, ahubwo zikitabwaho nk’amatungo yo mu rugo, bituma umubare wazo mu gasozi wiyongera cyane kuko wavuye kuri 300 ubu ukaba usaga 1 200.

Barushimusi bahundutse abafata neza ibidukikije

Ikindi u Rwanda rwashimiwe ni uko abaturage bo mu bice birimo n’abahoze ari ba rushimusi, bahindutse abayobozi mu bikorwa byo kubungabunga ibidukikije. Ni gahunda yatanze urugero rwiza rw’uburyo burambye kandi bushobora gukoreshwa n’ahandi, ubu bukaba burimo kwagurwa mu bindi bihugu byo muri Afurika y’Iburasirazuba.

Mu myaka icumi ishize, imisambi izwi nka Grey Crowned Crane ifatwa nk’inyoni y’ingenzi mu biranga u Rwanda, yari hafi yo kuzimira burundu mu gasozi mu gihugu, ku buryo umubare wazo wari munsi ya 300.

Umuhanga mu kubungabunga ibidukikije wo mu Rwanda, Olivier Nsengimana, wakuriye mu cyaro akunda kubona izo nyoni, yasobanukiwe uburemere bw’ikibazo amaze kwiga ibijyanye n’ubuvuzi bw’amatungo.

Yagize ati: “Nk’ubu Byarambabazaga cyane kubona ko inyoni zo mu bwoko bw’imisambi zari nyinshi mu busitani bw’abantu no mu mahoteli kurusha izari mu bishanga zagombaga kubamo. Akenshi zakatwaga amababa kugira ngo zitaguruka, kandi nyinshi zari zibayeho nabi, zitagaburirwa neza kandi ziri ahantu hataboneye ku buryo zitashoboraga kororoka.”

Mu mwaka wa 2015 yatangije gahunda idasanzwe ku bufatanye na Leta y’u Rwanda, itsinda rye ryafashe umwanya wo kuganira n’abaturage bari batunze izo nyoni. Basanze benshi muri bo bakundaga izo nyoni by’ukuri. Mu muco wabo, izo nyoni zafatwaga nk’ikimenyetso cy’ubukire, ubwiza no kuramba, kandi abantu bakishimira kuzibika mu busitani bwabo.

Agira ati: “Aho guhita tubashyikiriza ubutabera, twabahaye amahirwe yo gutanga izo nyoni ku bushake no kuba bamwe mu bagize gahunda y’igihugu yo kuzibungabunga. Uko abantu babyitabiriye byaradutangaje cyane.”

Iyo bajyaga gutwara izo nyoni mu ngo z’abantu, barazisuzumaga, bakazishyiraho impeta ziranga buri nyoni, kandi bakazivura. Nyuma yo gushyirwa mu kato no kwitabwaho kugeza zikize, izari zifite ubushobozi bwo gusubira mu gasozi zarekurwaga muri Pariki y’Igihugu y’Akagera hakurikijwe gahunda yihariye.

Mu 2018, Nsengimana yashyizeho ku mugaragaro umuryango Rwanda Wildlife Conservation Association (RWCA).

Hari bamwe mu baturage batari basobanukiwe uko bakwita ku misambi, ahubwo bakayitega imitego bagamije kuyigurisha, byaje guhagarara. Ibarura riheruka ryakozwe n’uyu muryango rigaragaza ko zageze ku nyoni zirenga 1 200.

Nsengimana avuga ko bashyizeho kandi urusobe rw’abaturage bahuguwe ruzwi nka Community Conservation Champions, aba ni abaturage bahuguwe bakurikirana umubare w’inyoni n’ibindi binyabuzima bakoresheje uburyo bwa siyansi bushingiye ku makuru atangwa n’abaturage. Banarinda igishanga cya Rugezi kandi bagatanga amakuru afasha RWCA gufata ibyemezo bijyanye no kubungabunga ibidukikije.

Mu gishanga cya Rugezi, cyashyizwe ku rutonde rw’ibishanga bifite akamaro mpuzamahanga hakurikijwe Amasezerano ya Ramsar yo mu 1971.

Hatewe ibiti gakondo bisaga 130 000, kandi 95% byabyo byarafashe, bitewe n’uko abaturage bakomeje kubigiramo uruhare.

Nanone, Igihembo mpuzamahanga, cyitiriwe FBVA Foundation Worldwide Award, cyahawe umuryango Alam Sehat Lestari (ASRI) wo muri Indoneziya, kubera ibikorwa byawo byo gusana amashyamba y’inzitane yo mu Turere dushyuha ndetse n’ibishanga bibamo ubutaka bw’ibinyabuzima byangirika iyo byumye, mu kirwa cya Borneo.

Bateye ibiti gakondo bigabanya iyangirika ry’amashyamba ku kigero cya 70% babungabunga orangutani yo muri Borneo n’igisamagwe cyitwa Sunda Pangolin.

Ibindi byiciro birimo kubungabunga urusobe rw’ibinyabuzima muri Esipanye; uburezi n’itumanaho ku bidukikije muri Esipanye; uburezi n’itumanaho ku bidukikije ku rwego mpuzamahanga; ndetse n’igihembo cya Biophilia mu bijyanye n’ubumenyamuntu n’imibanire y’abantu n’ibidukikije.

Ubumenyi muri siyansi bwafashije kugarura inyoni zo mu Nyanja ya Mexique, muri rusange ibarizwamo kimwe cya gatatu cy’amoko y’inyoni zo mu nyanja aboneka ku Isi, kandi ibirwa byayo ni ahantu h’ingenzi cyane izi nyoni ziboneraho ubuhungiro n’aho zororokera.

Ba uwa mbere mu kumenya amakuru agezweho!!!

TANGA IGITECYEREZO

AMATEGEKO AGENGA IYANDIKA RY'IGITEKEREZO CYAWE

IZINDI NKURU WASOMA