Burera: Abagorwaga no kujya kwiga muri Uganda begerejwe Ishuri ry’Imyuga
Amakuru

Burera: Abagorwaga no kujya kwiga muri Uganda begerejwe Ishuri ry’Imyuga

Imvaho Nshya

October 6, 2023

Abatuye mu Mirenge ikora ku mupaka w’igihugu cya Uganda mu Karere ka Burera bagaragaza uko banyuzwe no kuba ubuyobozi bw’u Rwanda bwarababoneye igisubizo cy’ikibazo cy’ingutu Urubyiruko rwahuraga na cyo kwiga umwuga, aho bakoraga ingendo ndende bajya kwiga za Kisoro muri Uganda.

Ni nyuma y’uko bubakiwe ishuri ry’imyuga Cyanika TSS ( Cyanika Technical Secondary) riri mu bilometero bitanu uvuye ku mupaka wa Cyanika.

Bavuga ko ryaje ari igisubizo kirambye ku rubyiruko rushaka kwiga imyuga no kwihangira umurimo nk’uko Dusingizimana Eric yabitangarije Imvaho Nshya.

Yagize ati: “Twamaze igihe kirekire tujya kwigira imyuga muri Uganda, ndetse kuri ubu hari n’abo nzi bagumyeyo kuko bageragayo bakararuka, nkanjye nigiyeyo ubwubatsi bingoye kuko nakoraga ingendo ndende rimwe na rimwe nkarara mu mayira nko mu bihe by’imvura, ariko kuri ubu icyo nshima ni uko umwana wanjye arimo kwigira hano hafi ibijyanye n’amashanyarazi”.

Uyu mugabo akomeza avuga ko hajyaga hajyayo abasore gusa nyamara ngo inkumi na zo byari ngombwa ko ziga umwuga nk’uko muri TSS Cyanika bari kwiga umwuga kuri ubu.

Yagize ati: “Iri shuri ry’imyuga TSS Cyanika ni gahunda nziza y’imiyoborere myiza twagejejweho na Perezida Paul Kagame kandi ishimangira ihame ry’uburinganire. Ababyeyi ba hano boherezaga abahungu gusa kwiga umwuga none urabona ko muri kiriya kigo n’abakobwa bigamo hari abiga ububaji, hari n’abiga amashanyarazi. Ibi rero ni uko iri shuri ryatwegerejwe nta muntu utashima ko iri shuri rifite akamaro”.

Mbabazi Marcelline avuga ko uretse no kuba iri shuri ryarabaruhuye ingendo za kure abaturiye imipaka ngo ni n’inyungu ku barituriye.

Yagize ati: “Iri shuri ryageze hano turishima cyane, abana bacu kandi b’ibitsina byombi batangiye kwigira umwuga hafi mu gihe twebwe hagendaga abahungu gusa, ikindi abana bacu babonye akazi hano hafi mu gihe na bo barangizaga bakajya za Kigali yemwe hari n’abagiye kwigisha muri Uganda bigumirayo.

Iri shuri ry’imyuga ryaruhuye abakoraga ingendo bajya kwiga muri Uganda

Kuri kino kigo tuhakesha iterambere ryinshi, twubatse amacumbi abakozi bakodesha hano tukabona ifaranga, umusaruro wacu ikigo kirawugura haba imyaka haba n’inkwi mbese Perezida yarakoze iki ni igisubizo kirambye kuri twe ababyeyi n’abana bacu”.

Umuyobozi wa Cyanika Technical Secondary Bizimana Jean Bosco nawe ashimangira ko ririya shuri ryaje ari igisubizo ku banyaburera ndetse n’abo mu zindi nta n’ututrere.

Yagize ati: “Iri shuri ryari rikenewe, nk’uko ababyeyi n’abandi babibabwiye, abana bajyaga muri Uganda bamwe bagakubitirwa mu nzira abandi bakagerayo byabananira bakigira kuragira inka aho kwiga umwuga bikarangira no kwiga babiretse, ubu rero hano byaroroshye, gusa twifuza ko bakongera amashami hano kuko ubu dufite amashanyarazi n’ububaji, ndashishikariza urubyiruko kwiga umwuga bagahindura imyumvire kuko Isi ya none yubakiye ku mwuga binyuze mu ikoranabuhanga”.

Kugeza ubu Cyanika TSS ifite abanyeshuri bagera kuri 207, abiga bataha n’ababa mu kigo130, aho imfura z’iki kigo bageze mu mwaka wa 5 mu bubaji n’amashanyarazi.

Mu mwaka ushize wa 2022, Minisitiri w’Intebe, Dr. Edouard Ngirente, yagaragaje ko   Guverinoma ifite intego yo kubaka nibura ishuri rimwe muri buri Murenge, nk’uko bikubiye muri Gahunda y’imyaka 7 yo kwihutisha iterambere (NST1).

Yagize ati: “Guverinoma y’u Rwanda izakomeza kongera ibyumba by’amashuri abanza n’ayisumbuye, harimo ay’ubumenyi rusange n’ay’imyuga, ku buryo buri Murenge ukwiye kugira nibura ishuri rimwe ry’imyuga, ariko intego nk’uko mubizi muri NST1, ni uko hari Imirenge izagira amashuri y’imyuga arenze rimwe, abiri cyangwa atatu, kuko intego ni uko nibura 60% by’abana biga mu mashuri yisumbuye baba biga imyuga, noneho 40% bakiga ubumenyi rusange”.

Intego ya Leta yihaye y’uburezi bushingiye ku myuga, tekiniki n’ubumenyingiro, ni uko mu mwaka wa 2024, nibura abagera kuri 60% by’abanyeshuri biga mu mashuri yisumbuye bazaba biga mu y’imyuga, ni mu gihe kuri ubu umubare w’abiga muri ayo mashuri ari 31%.

Mu mwaka wa 2019, Minisiteri y’Uburezi yakoze icyegeranyo cyagaragaje ko 66% by’abanyeshuri biga amashuri y’imyuga, tekiniki n’ubumenyingiro, barangiza bafite akazi.

NGABOYABAHIZI PROTAIS

TANGA IGITECYEREZO

AMATEGEKO AGENGA IYANDIKA RY'IGITEKEREZO CYAWE

IZINDI NKURU WASOMA