Ubuhamya bw’umucuruzi wa butiki wasabwe gusorera miliyoni 200 Frw
Amakuru

Ubuhamya bw’umucuruzi wa butiki wasabwe gusorera miliyoni 200 Frw

Imvaho Nshya

August 2, 2023

Kalisa Callixte ni umucuruzi wa butike ukorera mu Mujyi wa Kigali avuga ko hari umucuruzi wakoresheje inumero iranga umucuruzi (TIN Number) akaranguriraho ibicuruzwa bya miliyoni 200 z’amafaranga y’u Rwanda mu rwego rwo kutishyura imisoro. 

Bivuze ko ibyaranguriwe kuri TIN ye byagombye kuba byarishyuriwe umusoro ku nyongeragaciro (VAT) wa miliyoni 36 z’amafaranga y’u Rwanda, ariko Kalisa we ntiyari azi ibyabaye kugeza umunsi abakozi b’Ikigo cy’Imisoro n’Amahoro (RRA)cyatangiraga kumukurikirana. 

Mu buhamya bwa Kalisa, avuga ko acuruza iduka muri Karitsiye z’ahitwa Batsinda mu Karere ka Gasabo mu Mujyi wa Kigali. 

Zimwe mu mpamvu zisobanura neza akamaro ko kurinda umutekano wa TIN z’abacuruzi, ni uko umunsi ku wundi hakomeje gutangwa ibirego by’abacuruzi ndetse n’abandi bakora ibikorwa bibyara inyungu bavuga ko TIN zabo zakoreshejwe batabizi.

Ibyo byatumye basanga hari ingano iri hejuru y’imisoro bagomba kwishyura ituruka kuri ibyo bicuruzwa bigaragara ko byaranguriwe kuri TIN zabo.

Bigenze bitya, umucuruzi cyangwa undi wese ukora ibikorwa bibyara inyungu, aba agomba gutanga ibimenyetso bifatika bigaragaza ko ibyo bicuruzwa yabiranguye cyangwa atabiranguye.

Kalisa ni umwe mu bahamagajwe n’Ikigo cy’Imisoro n’Amahoro (RRA) kugira ngo asobanure imvo n’imvano y’ibicuruzwa bigeze kuri miliyoni 200 bigaragara muri sisitemu z’imisoro byaranguriwe kuri TIN ye ariko yajya gusora ntabisorere nk’umuntu wabicuruje.

Byumvikane neza ko nk’umuntu wacuruje izi miliyoni 200 Frw yagombye kuba yarazitangiye umusoro ariko icyaje kugaragara ni uko hari abandi bacuruzi baranguriye kuri TIN ye atabizi.

Mu buhamya bwe agira ati: “Mu by’ukuri bijya gutangira nagiye kumva numva umukozi wa RRA aramampamagaye amaze kumampamagara ati turagushaka Kimihurura ngo uzaze gufata ibaruwa yawe.

Mu by’ukuri naritabye banyereka muri mashine barambwira bati ko tureba waranguye ibintu byinshi ukaba utarabisoreye, ukabisorera amafaranga makeya bite? Njyewe nk’umucuruzi mbabwira ko ncuruza butiki aya mafaranga mumbaza nta nubwo nyafite.

Ncuruza butiki ikiri ntoya ntabwo irazamuka ku buryo naba ndi umucuruzi ugeze muri ayo mafaranga.

Barambwira bati ibi bintu turabibona kuri TIN yawe ntawundi muntu twabibaza, ni wowe ugomba kubisobanura.

Bampaye igipapuro cy’amafaranga nabazwaga njyewe ndataha, ndagenda ngisha umuntu inama.

Nigiriye inama nti reka ngane RRA mbasobanurire uko bimeze.

Nandikiye Komiseri Mukuru wa RRA musaba ko bandenganura, bitewe n’umubare w’amafaranga bambazaga ntafite, ntanacuruje kandi ibyo naranguraga byose naracuruzaga neza nta kibazo kirimo.

Mu by’ukuri bambazaga miliyoni 200 n’izindi nakwishyura TVA yazo ugasanga ni miliyoni 50 zisaga bagakuramo ayo nasoze.

Banshinjaga gusora amafaranga makeya ariko mu by’ukuri ntabwo ariko byagenze, ayo mafaranga bambazaga ntabwo nayacuruje n’ibyo bicuruzwa bandegaga ntabwo nabiranguye.

Narabandikiye baransubiza na ya mafaranga basanga ibyo navugaga ari ukuri, barandenganuye”.

Kalisa ashimira RRA ko yashyizeho uburyo bwo kurinda TIN, umuntu yajya ajya kurangura akabanza gusaba code.

Ubu buryo bwo kurinda TIN z’abacuruzi nubwo bukiri bushya ndetse bamwe mu bikorera bakagaragaza ko bukibatonze, zimwe mu nyungu zabwo zigamije kurinda ko hari abacuruzi barangurira kuri TIN z’abandi ndetse bakabagerekaho ibicuruzwa batazi.

Ishami rishinzwe gusesengura ibirego by’imisoro mu Kigo cy’Imisoro n’Amahoro, rigaragaza ko hari urutonde rurerure rw’abacuruzi basabye ko bakurirwaho ibicuruzwa bigaragara ko byaranguriwe kuri TIN zabo.

Kuva RRA yatangiza ubu buryo bwo kurinda Nomero iranga umucuruzi, aho iyo bagiye kurangura basabwa inomero y’ibanga (Code), isobanura ko ibigo bisaga ibihumbi 59 bimaze gukoresha ubu buryo bwo gusaba kode.

Mbera Emmy, Komiseri wungirije ushinzwe ubugenzuzi bw’umusoro muri RRA,  asobanura ko ubu buryo bwo kurinda TIN z’abacuruzi byaturutse ku kuba hari abacuruzi batari inyangamugayo bakoreshaga TIN za bagenzi babo batabizi.

Yagize ati: “Ubu buryo bwo kurinda TIN cyangwa se kuyicungira umutekano ku buryo nta muntu uza kuyikoresha atari nyirayo, ni uburyo twagejejweho n’abasora.

Iyo umuntu ayiyitiriye mu gihe cyo kurangura, ibyo aranguye byitirirwa iyo TIN, byose biba bigiye ku mutungo w’iyo TIN kandi uwo mutungo uba ufite ibyo ubazwa mu bijyanye n’amategeko yo gusora”.

Aha ni ho ahera avuga ko igitekerezo cyaturutse cyo kugira ngo RRA irebe uburyo nta muntu wakoresha TIN yundi arangura keretse abiherewe uburenganzira na nyir’iyo TIN.

Yanditswe na KAYITARE JEAN PAUL

TANGA IGITECYEREZO

AMATEGEKO AGENGA IYANDIKA RY'IGITEKEREZO CYAWE

IZINDI NKURU WASOMA