Dukwiye gukora nk’aho haje ikindi cyorezo- Perezida Kagame
Amakuru

Dukwiye gukora nk’aho haje ikindi cyorezo- Perezida Kagame

NTAWITONDA JEAN CLAUDE

May 25, 2022

Abahanga mu buvuzi bagaragaza ko buri mwaka havuka akanyangingo gato kamwe cyangwa twinshi dushobora gutera ibyorezo bishya byakwibasira Isi nk’uko byagenze kuri COVID-19 yashyize Isi mu cyerekezo gishya cyo guharanira kubaka iterambere rihora ribereye maso abayituye.

Perezida wa Repubulika y’u Rwanda Paul Kagame, yagarutse ku masomo atandukanye icyorezo cya COVID-19 cyasigiye Isi yose n’Afurika by’umwihariko nubwo buri wese, yaba uworoheje cyangwa ukomeye, yize isomo rikomeye ry’uko nta n’umwe wabaho atekanye mu gihe abatuye Isi bose badatekanye.

Mu kiganiro cyihariye cyabereye mu nama y’Ihuriro Mpuzamahanga ku Bukungu (WEF), kivuga ku ngamba zo kwitegura guhangana n’ibyorezo bishya bishobora kwibasira Isi, Perezida Kagame yagarutse ku kuba ibihugu iteka bikwiye gukora nk’aho hari ikindi cyorezo kigiye kuza vuba cyangwa kera.

Icyo kiganiro cyibanze ku buryo Inzego za Leta n’izabikorera bikwiye kunga ubumwe no gukorera hamwe mu kurinda ubuzima n’imibereho y’abaturage, hanagaragazwa ingero nyinshi nziza z’ubufatanye bwa Leta n’abikorera zikomeje gutanga umusaruro ukomeye mu guhangana n’ibyorezo bihari ubu no gutegura urugamba rwo guhangana n’ibindi bishobora kuvuka nyuma.

Agaruka ku isomo rya mbere cyasigiye Isi, Perezida Kagame yagize ati: “Icya mbere, buri gihe dukwiye gukora nk’aho hagiye kuba ikindi cyorezo mpuzamahanga ejo cyangwa ejobundi, kugira ngo twitegure haba mu kucyirinda cyangwa kugihagarika ngo kidakomeza gukwirakwira.”

Yakomeje agaragaza ko Afurika yize by’umwihariko ko ikwiye guhangana n’ibibazo bijyanye no kubaka ubushobozi mbere ya byose, haba mu bijyanye n’ubwirinzi, gusuzuma, kuvura, gukora no gutanga inkingo n’indi miti ndetse no gukora ubushakashatsi ku ndwara n’ibyorezo.

Ati: “Icya kabiri, amasomo yandi twize atwereka ko dukwiye kwirinda guhora buri gihe twishingikirije ku bandi, ku bintu ubuzima bwacu bushingiyeho. Ni yo mpamvu turimo kugerageza kubaka inganda zikora imiti n’inkingo, bikaba ari ibintu byatangiye gukorwa mu bice bitandukanye by’umugabane wacu.”

Icya gatatu, Perezida Kagame yashimangiye ingingo ijyanye no gukorera hamwe mu guhuza imbaraga n’ubushobozi buhari nk’isomo rikomeye Afurika yize, bituma itangira urugendo rukomeye rwo kubaka ubushobozi bw’inzego zishyigikira ubumwe bw’Afurika mu rwego rw’ubuzima.

Izo nzego zirimo Ikigo cy’Afurika gishinzwe kurwanya Indwara (Africa CDC) n’Ikigo Nyafurika gishinzwe ubuziranenge bw’Imiti (AMA), byitezweho kugira uruhare rukomeye mu gufasha ibihugu byose by’Afurika nyuma yo kubakirwa ubushobozi buhagije.

Perezida Kagame mu bayoboye ibiganiro ku ngamba zo kwitegura ibyorezo by’ahazaza

Irindi somo yashimangiye rijyanye no kwimakaza ubumenyi, ubushakashatsi n’ikoranabuhanga kuko ari byo bikoresho byizewe mu guhangana n’ibibazo by’ubuzima ibyo ari byo byose.

Yagaragaje ko hakenewe ishoramari rikozwe mu bihugu by’Afurika ndetse no mu bufatanye bw’Umugabane mu guteza imbere siyansi, ubushakashatsi n’ikoranabuhanga rigezweho mu rwego rw’ubuzima rusange.  

Perezida Kagame kandi yanashimangiye uruhare rwa Guverinoma n’ubushake bwa Politiki bijyana n’uruhare rudakebakeba rw’abikorera kugira ngo ibyo byose bigerweho.

Yavuze ko igikenewe cy’ibanze ari uko Leta zikwiye kurema icyizere mu baturage ziyoboye kugira ngo urugamba rwe guharirwa abayobozi gusa ahubwo rube urwa buri wese.

Mu bo bahuriye muri icyo kiganiro ni Umuyobozi akaba ari no mu bashinze Melinda and Bill Gates Foundation Bill Gates, wanditse igitabo gishya kigira giti “Kwirinda ibyorezo mpuzamahanga by’ahazaza.”

Bill Gates yavuze ko igitekerezo nyamukuru gikubiye muri icyo gitabo yanditse ari uko ibyorezo bikwiye gukumirwa bikarindwa kuba byaba mpuzamahanga, kuko ingaruka zo kubireka bikagera kuri urwo rwego zirenze izakwihanganirwa na muntu.

Yagize ati: “Igitekerezo ni uko iyo wibasiwe n’icyorezo ubonye hakiri kare, ucyirinda hakiri kare mbere y’uko kiba icyorezo mpuzamahanga. Munsi ya 2% y’imfu ni zo ziterwa n’ibyorezo mu minsi 100, ariko umuvuduko w’icyorezo wikuba inshuro zitabarika ku buryo iyo ukiretse kikagucika biba bigoye cyane kongera kukigarura aho cyaturutse.”

Undi wari ku meza y’uruganiriro ni Helen Elizabeth Clark ONZ SSI PC, wabaye Minisitiri w’Intebe wa New Zealand akaba n’Umuyobozi w’Inama y’Ubutegetsi y’Ubufatanye bwo kwita ku Buzima bw’Umubyeyi, Uruhinja n’Umwana mu Ishami ry’Umuryango w’Abibumbye ryita ku Buzima (OMS), yagaragaje ingorane yo kwibagirwa vuba kw’abantu nyuma y’ubwoba bukabije.

Yagarutse kandi ku kibazo cy’abantu bigira ba ntibindeba mu gihe cyo guhangana n’ibyorezo, uko kurebera kukagira ingaruka zikomeye zirimo no gutwara ubuzima bw’abantu.

Yatanze urugero rw’uburyo kugeza ubu abantu benshi ku Isi kwishyiramo ko icyorezo cya COVID-19 cyarangiye mu gihe cyo kitarabareka kuko hari abagihitanwa na cyo abandi bakaba bari mu bitaro.

Abandi bitabiriye icyo kiganiro ni Francis deSouza uyobora Ikigo Illumina Inc., Peter Sands uyobora ishami rya Global Funds rishinzwe kurwanya SIDA, Igituntu na Malaria, na Stephanie Mehta uyobora Fast Company.

TANGA IGITECYEREZO

AMATEGEKO AGENGA IYANDIKA RY'IGITEKEREZO CYAWE

IZINDI NKURU WASOMA